Охрид за време на османлиското владеење

Охрид претставува град-музеј во кој секој камен раскажува историја. Во неговите раскошни прегратки никнале многубројни споменици кои одолеале на многубројните искушенија, предизвици, воени судири и освојувања. Тој претставува ризниица кој од сите периоди на своето постоење поседува прекрасни изведби и артефакти мерливи со највисоките дострели на креативниот човечки дух. Меѓу сите нив особени предничат средновековните цркви и манастири, во светски рамки познати по неимарската вештина, по прекрасниот фрескожвопис, по богатиот и преубав иконопис, по исклучителнаа резба и воопшто, по врвното и генијално мајсторство на нивните познати и непознати творци.

Во втората половина на 14 век, Османлиите, интензивирајќи ги своите освојувачки активности на Балканот, почнале да му се закануваат и на Охрид. Со смртта на крал Марко во битката кај Ровине во 1395 година, Македонија веќе ја загубила својата автономија. Така во последната деценија на XIV век најголемиот дел од Македонија се наоѓала под турска власт, а на почетокот на XV век, во 1408 година и Охрид паднал под турска власт.    

Периодот на османлиското владеење, кој траеше повеќе од пет века, претставува еден од најдолготрајните и најсуштинските периоди во формирањето на современиот лик на Охрид. Оваа ера, иако честопати поврзана со доминација и промени, во случајот на Охрид, познат како „Балкански Ерусалим”, стана време на паралелен развој и, понекогаш, на комплементарно влијание врз неговото богато недвижно културно наследство. За разлика од некои други градови, Охрид успеа, и покрај сите предизвици, да ги зачува и да додаде нови слоеви на своето духовно и архитектонско богатство, создавајќи уникатен мозаик од сакрални објекти од различни епохи и култури.

Реставрацијата на иконите и другите уметнички дела во нивните цркви се случила и за време на османлиската ера. Во раните денови на освојувањето, две цркви биле претворени во џамии за да се задоволат верските потреби на муслиманското население. Една од нив е црквата „Света Софија“, изградена во 1056 година за време на византискиот период. Втората е џамијата Имарет (џамијата на Мехмед Освојувачот), која била изградена врз урнатините на црквата и манастирот „Свети Климент“, изграден во 893 година.

И покрај првичните турбуленции по османлиското освојување, кога дел од црквите биле претворени во џамии или оставени на заборавот, Охридската архиепископија, иако со променети ингеренции, останала клучна институција. Таа успеала да го зачува статусот на еден од најважните духовни центри на Балканот. Во текот на долгите векови на османлиско владеење, особено во помирните периоди (16-ти, 17-ти, а потоа повторно во 18-ти и 19-ти век), биле преземени значајни напори за обнова, конзервација и доградба на постоечките христијански сакрални објекти.

Османлиското владеење не само што го оставило својот печат преку одржување на постоечките верски објекти, туку и преку воведување на нова архитектонска и духовна димензија – исламската. Охрид, како важен административен и трговски центар, станал дом на повеќе значајни исламски сакрални градби. Изграден е поголем број на џамии, од кои некои биле нови градби, а други претворени од постоечки цркви. Низ градот постоеле џамии, чии остатоци или целосни градби сè уште можат да се пронајдат, сведочејќи за присуството и влијанието на исламот. Охрид, исто така, бил центар на суфизмот, со присуство на теќиња (суфиски центри) и турбиња (гробници на важни исламски личности, честопати почитувани како светители). Иако многу од нив не се сочувани во автентична форма, тие претставуваат важен дел од духовната култура и архитектурата од тој период. Тие додале нов слој на духовност и материјално наследство на градот.

Охрид за време на Османлиското владеење не бил просто место каде што се наметнала нова култура, туку град каде што две големи религии и култури нашле начин да козистираат, честопати со почит кон постоечкото, а понекогаш и со суптилна адаптација. Недвижното културно наследство, особено сакралните објекти, сведочат за оваа комплексна историја. Црквите и манастирите, обновувани и одржувани, продолжуваат да го чуваат средновековното наследство, додека џамиите, теќињата и турбињата додаваат нови архитектонски и духовни димензии. Овој спој на различни стилови и култури го прави охридското културно наследство исклучително вредно и уникатно, нудејќи им на посетителите вистински прозорец кон многуслојната историја на овој древен град.